Strona główna Kampanie Pestycydy STOP

Pestycydy STOP

NOWE INFORMACJE O PESTYCYDACH

Styczeń 2009
Najnowsze badania naukowe udowadniają, że niebezpieczne substancje wchodzące w skład pestycydów szkodzą zdrowiu ludzi, zwłaszcza dzieci, i to przy znacznie mniejszych dawkach niż dotychczas sądzono.
Podsumowuje to oficjalny raport opublikowany na stronach Parlamentu Europejskiego we wrześniu 2008.
Kontakt w okresie prenatalnym oraz we wczesnym dzieciństwie z substancjami czynnymi zawartymi w pestycydach może mieć negatywny wpływ na prawidłowy rozwój mózgu i innych organów, a także może powodować zakłócenia w prawidłowym funkcjonowaniu układów hormonalnego i immunologicznego u nienarodzonego dziecka.
Kontakt ze środkami ochrony roślin może zwiększać ryzyko rozwoju raka i prowadzić do obniżonej płodności w dorosłym życiu. Wszystkie wyżej wymienione efekty są nieodwracalne - np. uszkodzenia mózgu rozwijające się w okresie prenatalnym „towarzyszą” człowiekowi przez całe życie. Liczba takich defektów rozwojowych oraz chorób stale wzrasta.
Istniejące dowody są jednoznaczne – to rodziny rolników są najbardziej zagrożone. U dzieci z takich rodzin zmiany mózgowe i guzy mózgu występują znacznie częściej. Substancje aktywne zawarte w pestycydach mogą ponadto wywoływać u nich bezpłodność oraz zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia choroby Parkinsona w życiu dorosłym.
Przemysł chemiczny sugeruje, że znaczna część rolnictwa będzie zagrożona, jeśli produkty takie jak pestycydy wycofa się z rynku, lecz ten argument nie jest poparty żadnymi dowodami. Prawda jest taka, że na rynku jest wiele dobrze opracowanych metod ochrony roślin, które z powodzeniem stosują świadomi rolnicy. Pewna część tych metod to produkty innowacyjne, w kilku przypadkach opracowano je nie w przemyśle chemicznym, lecz w innych gałęziach przemysłu. Ostatni raport FAO zawiera przesłanki pozwalające stwierdzić, że można wykarmić całą ludzką populację żywnością w 100 procentach ekologiczną.
Inne badania z 2008 roku udowodniły że ponad 45% żywności sprzedawanej w Unii Europejskiej zawiera wykrywalny poziom pestycydów, w tym 5% dawki większe niż dopuszczone przez aktualne ustawodawstwo. Jest to dramatyczny wzrost biorąc pod uwagę że wyniki badań z 2001 roku wykazywały zawartość pestycydów w parunastu procentach badanej żywności, a w 2008 w blisko połowie (trzykrotny wzrost).
Zdrowie dzieci, jak i całego społeczeństwa jest najważniejsze i musi być postawione ponad interes przemysłu produkującego pestycydy. Rolnicy powinni być lepiej informowani o ryzyku, jakie dla zdrowia niesie stosowanie pestycydów, zwłaszcza teraz, gdy wiadomo, że szkodliwy jest nawet krótkotrwały kontakt z substancjami czynnymi wchodzącymi w skład środków ochrony roślin. Tabu, jakie do tej pory stanowiły informacje i dyskusje na temat wpływu pestycydów na zdrowie, musi zostać zniesione.

Pełen raport w języku angielskim można pobrać ze strony:
www.europarl.europa.eu/activities/committees/studies/
wpisując w wyszukiwarkę tytuł lub datę :
Tytuł: The benefits of strict cut-off criteria on human health in relation to the propos al for a Regulation concerning plant protection products
Data : 15.09.2008
Temat: Environment, public health and food safety

BEZKRYTYCZNE STOSOWANIE PESTYCYDÓW PROWADZI DO SAMOZAGŁADY.
POLSKA AKCJA PRZECIW PESTYCYDOM.

Program sponsorowany przez Ruben and Elisabeth Rausing Trust (UK) we współpracy z PAN-Europe Germany
PAN – Pesticid Action Network – jest międzynarodową koalicją ponad 600 grup obywatelskich z ponad 60 krajów działających na rzecz ograniczenia stosowania pestycydów i promocji rolnictwa ekologicznego. www.pan-germany.org

Terminu pestycydy używa się do określenia każdej substancji stosowanej do likwidowania szkodników i chwastów. Stworzono je, by zabijać albo płoszyć żywe organizmy uznawane za szkodliwe w produkcji rolnej. Pestycydy jednak oddziałują toksycznie również na pożyteczne organizmy, także ludzi.
Pestycydy są zagrożeniem globalnym, ponieważ przemieszczają się z wiatrem, deszczem i prądami oceanicznymi z innych regionów. Wykryto je w pobliżu biegunów, dostają się do miejsc, w których nigdy nie były stosowane.
Przechodzą przez kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego i sprawiają, że toksyczne skutki koncentracji są najdotkliwsze w końcowym ogniwie tego łańcucha – u człowieka.
Wprowadzone do środowiska pestycydy są poza kontrolą. W zależności od rodzaju i warunków środowiskowych: ilości tlenu, światła słonecznego, wiatru, temperatury, wilgotności i typu gleby oraz jej aktywności itp. mogą docierać do odległych miejsc.
Przenoszą je wiatr, parowanie, wymywanie, wody gruntowe, strumienie i rzeki, oraz - z tkankami - ludzie i zwierzęta.
Po wprowadzeniu pestycydy przekształcają się zazwyczaj w jeden lub kilku metabolitów, które mogą wykazywać toksyczne i chemiczne cechy inne niż związek pierwotny. Często jednak metabolity są bardziej stabilne i toksyczne niż związek pierwotny. O ile
informacje o substancji aktywnej pestycydu są dostępne, to tzw. składniki obojętne pozostają tajemnicą handlową - są opatentowane przez producenta.
Składniki obojętne nie zawsze są nietoksyczne. Np. nonyl-fenol i chlorek metylenu sklasyfikowano w Ramowej Dyrektywie Wodnej Unii Europejskiej jako substancje niebezpieczne, a amerykańska Agencja Ochrony Środowiska uznała chlorek metylenu za substancję rakotwórczą.
W wielu przypadkach ponad 50 proc. środka ochrony roślin stanowią tzw. składniki obojętne. Oznacza to, że połowa nieznanych bliżej chemikaliów uwalnia się do środowiska – nie wiemy co to za związki, nikt nie bada ich pozostałości w żywności i środowisku.

PESTYCYDY NIE TYLKO W ROLNICTWIE

Około 230 substancji aktywnych znajduje się również w produktach typu spraye przeciw komarom, środki przeciw pchłom, kleszczom, środki ochronne do drewna czy farby przeciwpleśniowe. Pestycydy lub nawozy zawierające pestycydy stosują również właściciele domów i ogrodów.

JAK DZIAŁAJĄ?

Pestycydy mogą w różny sposób działać na żywe organizmy w zależności od metabolizmu, toksyczności i pozostawania w organizmie. Ludzie narażeni są na kontakt z pestycydami poprzez żywność, wodę, powietrze, kurz.
Nie potrafimy ocenić skutków tak wielorakiego wpływu, ale jest pewne, że wszyscy jesteśmy narażeni na ich działanie.
Nie do końca poznaliśmy zasady działania naszego układu nerwowego i hormonalnego, a
wiadomo, że pestycydy mają wpływ na system odpornościowy, hormonalny, nerwowy, mogą powodować raka. Są też jedną z przyczyn zaburzeń rozwojowych. Kontakt nienarodzonych dzieci z pestycydami może uwidocznić się w ich późniejszym życiu. W grupie najbardziej narażonej na powstanie chorób wywołanych niewłaściwą żywnością czy wodą zanieczyszczoną pestycydami znajdują się dzieci poniżej 10 roku życia.

Symptomy zatrucia: bóle głowy, podrażnienie, bóle brzucha, wymioty, zapalenie spojówek, osłabienie, problemy z koncentracją, drżenie mięśni. Ostre efekty działania pestycydów mogą ujawniać się pod postacią wielu symptomów - od łagodnego podrażnienia po śmierć.

Stwierdza się, że dzieci, które spożywają dużo owoców i warzyw pochodzących z intensywnego rolnictwa mogą być narażone na zaburzenia związane z uszkodzeniem układu nerwowego przez toksyny na skutek nakładania się efektów działania związków fosfoorganicznych i karbimanianów N-metylowych.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) informuje, że obecne metody oceniające ryzyko narażenia ludzi na działanie pestycydów, nie uwzględniają ich specyficznego działania na dzieci i niemowlęta.

Badania wpływu pestycydów na organizm prowadzi się dopiero od 15 lat. Wciąż co prawda nie znamy wielu skutków ich działania, ale naukowcy z całego świata coraz częściej alarmują, że pestycydy mogą zaburzać system dokrewny (hormonalny).

PESTYCYDY W ŚRODOWISKU

Pestycydy w różny sposób trafiają do środowiska. Wymywane z pól przedostają się do rowów, rzek i jezior. Poprzez obieg wody dostają się do oceanów. Mogą być wymywane do wód gruntowych, skąd przedostają się do strumieni lub są sukcesywnie używane do nawadniania. Dryfowanie, parowanie i wytrącanie przenosi pestycydy do pobliskich i odległych siedlisk. Te substancje mogą pokonywać duże odległości stając się częścią łańcucha pokarmowego lub kumulować w tkankach zwierzęcych. W ten sposób dostają się do miejsc, w których nigdy nie były stosowane. Pestycydy wpływają na całe ekosystemy. Ptaki, ssaki, owady i inne żywe organizmy mogą być zatruwane pośrednio lub bezpośrednio przez spożywanie zakażonej żywności.
Co dzieje się z pestycydami w środowisku, jak funkcjonują, na co wpływają? Te pytania pozostają bez odpowiedzi. Występowanie złożonych związków chemicznych i ich wzajemne relacje są kolejną poważną luką w nowoczesnej nauce.
Wiadomo, że pestycydy negatywnie oddziałują na wszystkie organizmy żywe, w tym ptaki, ryby i owady pożyteczne. Przeprowadzone w Niemczech badania wykazały, że obszary położone w sąsiedztwie upraw ekologicznych charakteryzują się wyższą bioróżnorodnością niż tereny położone w sąsiedztwie upraw konwencjonalnych.

W latach 1998 – 2001 w Unii Europejskiej udział produktów spożywczych zanieczyszczonych pestycydami wzrósł z 13 do 18 proc. Prawie 4% zbadanych produktów spożywczych zawierało pozostałości co najmniej czterech pestycydów. Każda z tych substancji negatywnie wpływa na nasze zdrowie, a ich mieszanka jest jeszcze groźniejsza.

Na poziomie globalnym istnieje ponad 1000 aktywnych składników pestycydów, które ciągle się wykorzystuje. W 2001 r. każdy kraj Unii Europejskiej zbadał średnio tylko 161 substancji.

MOGILNIKI
(składowiska najbardziej niebezpiecznych substancji)

Stanowią wciąż istotny problem. Znajdujące się w nich chemikalia są wymieszane, więc utylizacja jest zazwyczaj bardzo trudna i niebezpieczna. Ponadto, wielu z tych miejsc nie przygotowano do przechowywania odpadów niebezpiecznych - pestycydy mogą wydostawać się na zewnątrz, powodując szkody w środowisku.
Trudno zdobyć informacje na temat mogilników, a jeśli już są, to bardzo się różnią.
W Polsce, według oficjalnych danych, ilość pestycydów znajdujących się w istniejących mogilnikach wynosi 18 000 - 60 000, a nawet 65 000 ton.

RODZAJE PESTYCYDÓW

Główne klasy pestycydów

  1. insektycydy – zabijają owady
  2. fungicydy – ochrona przed pleśniami
  3. fumignaty – sterylizacja gleby oraz kontrola szkodników na terenach miejskich
  4. Roundup (zawiera glyphosate) – nawet niewielkie ilości są bardzo toksyczne i szczególnie niebezpieczne dla komórek embrionów ludzkich.
  5. Aldryna i dieldryna – insektycydy stosowane do zwalczania szkodników drzew owocowych i gleby. W Polsce m.in. pod nazwami Agronex TA i Alvit 55. Czas rozkładu w środowisku - do 25 lat. Bardzo toksyczny.
  6. Chlordan – insektycyd stosowany do zwalczania gryzoni. Czas rozkładu w środowisku - ponad 14 lat. Bardzo toksyczny.
  7. Hetachlor – insektycyd. W Polsce stosowany m.in. pod nazwą Agronex Hepta. Czas rozkładu w środowisku: trzy - pięć lat. Bardzo toksyczny.
  8. Mirex – insektycyd stosowany do zwalczania mrówek, termitów i mączniaka. Używany jako środek przeciwpalny w tworzywach sztucznych, wyrobach gumowych i elektronicznych. Nie rozkłada się w środowisku. Czas utleniania oszacowano na 1143 lata. Bardzo toksyczny.
  9. Toksafen – mieszanina ponad 670 związków. Insektycyd stosowany do ochrony bawełny, warzyw oraz zwalczania owadów przenoszących choroby zwierząt. W Polsce stosowany m.in. pod nazwami Kamfochlor, Melipax, Terpentol. Czas rozkładu w środowisku - do 20 lat. Bardzo toksyczny.

CIEKAWOSTKI?

Woda deszczowa w wielu regionach Europy zawiera tak wysoki poziom rozpuszczonych pestycydów, że jej dystrybucja jako wody pitnej byłaby przestępstwem.

W wodzie deszczowej w Hiszpanii znaleziono zakazany od 2002 roku pestycyd Lindane. Pestycyd ten wykryto w większości czekolad nie oznakowanych jako produkt ekologiczny.

Atrazyna to herbicyd stosowany powszechnie do zwalczania chwastów w kukurydzy. Już jedna łyżeczka do herbaty atrazyny rozpuszczona w ilości wody, jaka mieści się w basenie olimpijskim, powoduje, że osobniki męskie żab nabierają cech żeńskich. Taka koncentracja jest dozwolona w wodzie pitnej w Anglii. W Polsce stosowanie atrazyny ograniczono do 1,5 kg na hektar.

Ponad 25 milionów rolników narażonych jest raz w roku na zatrucie pestycydami stosowanymi w rolnictwie. Aż 99 proc. wszystkich zatruć występuje w krajach rozwijających się, tam gdzie prawa, zdrowie i edukacja są na najniższym poziomie.

Powszechnie używany w uprawach ziemniaków, nie oznakowany jako niebezpieczny pestycyd Aldicarb, uważany jest za jedną z najbardziej toksycznych substancji, jakich kiedykolwiek używano. Jeden gram zabija psa.

Koktail pestycydów. Badania wykazały, że niskie poziomy mieszanki substancji chemicznych - insektycydów, herbicydów i nitratów mają o wiele większy wpływ na nasz organizm, niż wtedy, gdy występują oddzielnie. Dowiedziono, że wspólny wpływ trzech rodzajów pestycydów jest 100-krotnie bardziej niebezpieczny niż każdego z nich oddzielnie.

Aż 43 proc. wszystkich warzyw i owoców zawiera wykrywalny poziom pestycydów.

Corocznie pola Wielkiej Brytanii spryskiwane są 31 000 tonami pestycydów.

Aż 59 proc. trafiających do Europy bananów spryskanych jest pestycydem Imazali, który znajduje się w grupie pestycydów powodujących choroby nowotworowe

Najwięcej pestycydów używa się w uprawach bananów, kakao, kawy i bawełny.

Więcej informacji: Biuletyn Niecodzienny spraw ekologicznych nr 10 (33) 2004